Welke rol spelen vijverbacteriën in een gezonde vijver?
- BIOGRO Kenniscerntrum
- 3 dagen geleden
- 6 minuten om te lezen
Kennisreeks: Vijverbacteriën
Ontdek waarom vijverbacteriën onmisbaar zijn voor het biologisch evenwicht, de afbraak van organisch materiaal en een gezonde vijver.
In het vorige artikel heb je geleerd wat vijverbacteriën zijn en waar ze leven. Maar daarmee is nog niet duidelijk waarom deze microscopisch kleine organismen zo belangrijk zijn voor een gezonde vijver.
Dag en nacht zijn vijverbacteriën actief. Ze helpen organisch materiaal af te breken, ondersteunen natuurlijke biologische processen en dragen bij aan een stabiel biologisch evenwicht. Zonder deze bacteriën zouden afvalstoffen zich ophopen en raakt het ecosysteem van de vijver steeds verder uit balans.
In dit artikel ontdek je welke rol vijverbacteriën precies spelen en waarom zij onmisbaar zijn voor helder en gezond vijverwater.
In dit artikel
Waarom zijn vijverbacteriën belangrijk?
De afbraak van organisch materiaal
De verwerking van afvalstoffen
De rol van bacteriën in het biologisch evenwicht
Samenwerking tussen bacteriën, planten en de vijveromgeving
Wat gebeurt er als bacteriële processen uit balans raken?
Kort samengevat
BIOGRO Advies
Waarom zijn vijverbacteriën belangrijk?
Een vijver lijkt op het eerste gezicht misschien vooral uit water, planten en vissen te bestaan. Onder het wateroppervlak bevindt zich echter een compleet ecosysteem waarin ontelbaar veel kleine organismen samenwerken.
Vijverbacteriën vormen een belangrijk onderdeel van dat ecosysteem. Ze ruimen niet simpelweg afval op, maar zorgen ervoor dat stoffen voortdurend worden afgebroken, omgezet en opnieuw gebruikt. Zo blijven voedingsstoffen bewegen binnen de natuurlijke kringloop van de vijver.
Dat is nodig, want iedere dag komen er nieuwe stoffen in het water terecht. Vissen produceren ontlasting, planten verliezen bladeren en ook voerresten, stuifmeel en ander organisch materiaal belanden in de vijver. Zonder bacteriën zouden deze resten zich steeds verder ophopen.
Verschillende groepen bacteriën hebben daarbij elk hun eigen taak. De ene groep houdt zich vooral bezig met de afbraak van organisch materiaal, terwijl andere bacteriën betrokken zijn bij de verwerking van opgeloste afvalstoffen. Samen vormen zij een onzichtbare basis onder het biologisch evenwicht.
De afbraak van organisch materiaal
Bladeren, afgestorven plantendelen, voerresten en uitwerpselen van vissen bestaan uit organisch materiaal. Een deel daarvan blijft in het water zweven, terwijl andere resten naar de vijverbodem zakken.
Vijverbacteriën beginnen dit materiaal stap voor stap af te breken. Grote en ingewikkelde organische stoffen worden omgezet in steeds kleinere verbindingen. Een deel daarvan dient opnieuw als voeding voor bacteriën, planten en andere organismen in de vijver.
Zo gaat materiaal dat eerst als afval in het water terechtkwam weer deel uitmaken van de natuurlijke kringloop.
De hoeveelheid organisch materiaal verschilt per vijver en per seizoen. In het najaar vallen er meer bladeren in het water. In een vijver met veel vissen komen meer uitwerpselen en voerresten terecht. Ook afgestorven algen en plantenresten verhogen de hoeveelheid materiaal die verwerkt moet worden.
Wanneer er meer organisch materiaal binnenkomt dan de bacteriën kunnen afbreken, blijven resten achter. Op de bodem kan dan een steeds dikkere sliblaag ontstaan. Tijdens de afbraak wordt bovendien zuurstof gebruikt. Een grote hoeveelheid rottend materiaal kan daardoor extra druk leggen op het ecosysteem.
Bacteriën voorkomen niet dat er ooit slib ontstaat, maar ze spelen wel een belangrijke rol bij de natuurlijke verwerking ervan.
De verwerking van afvalstoffen
Niet alle afvalstoffen in een vijver zijn zichtbaar. Vissen scheiden via hun kieuwen en ontlasting stikstofhoudende afvalstoffen uit. Ook tijdens de afbraak van voerresten, planten en ander organisch materiaal komen deze stoffen vrij.
Daarbij ontstaan onder andere ammoniak en ammonium. Vooral ammoniak kan schadelijk zijn voor vissen. Gelukkig zijn er bacteriën die deze afvalstoffen verder verwerken.
Een eerste groep bacteriën zet ammoniak en ammonium om in nitriet. Nitriet is eveneens schadelijk voor vissen. Vervolgens zet een andere groep bacteriën het nitriet om in nitraat. Dit hele proces noemen we nitrificatie.
Nitraat is minder schadelijk en kan voor een deel door waterplanten worden opgenomen. Daarmee komt ook deze afvalstof weer terecht in de natuurlijke kringloop van de vijver.
Deze omzetting gebeurt niet alleen in een vijverfilter. Bacteriën leven op vrijwel alle oppervlakken onder water: op plantenwortels, stenen, vijverfolie, bodemmateriaal en kleine organische deeltjes. In een vijver met filter biedt ook het filtermateriaal veel extra leefruimte.
Een filter kan de bacteriële verwerking ondersteunen, maar is geen voorwaarde voor biologische activiteit. Ook in een natuurlijke vijver zonder filter verwerken bacteriën voortdurend organisch materiaal en afvalstoffen.
De rol van bacteriën in het biologisch evenwicht
Een vijver is nooit volledig onveranderlijk. De temperatuur stijgt en daalt, planten groeien en sterven af en de hoeveelheid zonlicht verschilt per seizoen. Ook regen, voeren, nieuwe vissen en vers water veranderen de omstandigheden.
Het biologisch evenwicht beweegt met al deze veranderingen mee.
Vijverbacteriën helpen de vijver om daarop te reageren. Ze verwerken afvalstoffen en organisch materiaal voordat deze zich te veel kunnen ophopen. Tegelijkertijd maken ze stoffen beschikbaar die door planten en andere organismen opnieuw kunnen worden gebruikt.
Wanneer de verschillende natuurlijke processen goed op elkaar aansluiten, kan de vijver kleine veranderingen zelf opvangen. Er ontstaat dan een stabiel ecosysteem waarin afvalstoffen worden verwerkt en voedingsstoffen steeds opnieuw door de kringloop bewegen.
Biologisch evenwicht betekent niet dat het water altijd glashelder is of dat er nooit algen groeien. Algen, bacteriën en andere micro-organismen horen bij een natuurlijke vijver. Het gaat erom dat geen enkel onderdeel langdurig de overhand krijgt en dat het ecosysteem veranderingen kan blijven verwerken.
Bacteriën vormen dus niet de enige factor die het evenwicht bepaalt. Ze zijn wel een onmisbare schakel binnen het geheel.
Samenwerking tussen bacteriën, planten
en de vijveromgeving
Bacteriën werken niet alleen. Ze maken deel uit van een levend systeem waarin planten, vissen en andere micro-organismen voortdurend invloed op elkaar hebben.
Wanneer bacteriën organisch materiaal en afvalstoffen verwerken, komen voedingsstoffen beschikbaar. Water- en oeverplanten kunnen een deel daarvan via hun wortels opnemen en gebruiken voor hun groei.
De planten bieden op hun beurt weer leefruimte aan bacteriën. Vooral rondom plantenwortels bevinden zich veel oppervlakken waarop bacteriën zich kunnen vestigen. Ook stenen, de vijverwand, bodemmateriaal en andere structuren onder water vormen een geschikte leefomgeving.
In een vijver met filter komt daar het filtermateriaal bij. Door de grote hoeveelheid oppervlak kunnen daar veel bacteriën leven. Toch blijft ook de rest van de vijver biologisch actief. Het filter en de vijver vormen samen één ecosysteem.
Geen enkel onderdeel kan een vijver zelfstandig in evenwicht houden. Juist de samenwerking tussen bacteriën, planten, water, bodem en eventueel het filter zorgt ervoor dat stoffen voortdurend worden afgebroken, omgezet en opnieuw gebruikt.
Wat gebeurt er als bacteriële processen
uit balans raken?
Vijverbacteriën verdwijnen meestal niet van het ene op het andere moment. Wel kunnen de omstandigheden zo veranderen dat ze tijdelijk niet snel genoeg groeien of onvoldoende actief zijn om alle afvalstoffen te verwerken.
Dat gebeurt bijvoorbeeld in het vroege voorjaar. Het water warmt langzaam op en de bacteriële activiteit moet nog op gang komen. Tegelijkertijd worden vissen actiever, krijgen ze meer voer en produceren ze meer afvalstoffen.
Ook een grote schoonmaak, het volledig reinigen van een filter, veel nieuwe vissen, overmatig voeren, hevige regenval of een grote waterwissel kunnen het bestaande evenwicht verstoren. Desinfecterende middelen kunnen bovendien niet alleen ongewenste, maar ook nuttige bacteriën verminderen.
Wanneer de biologische processen de belasting niet kunnen bijhouden, hopen organisch materiaal en afvalstoffen zich sneller op. Er kan meer slib ontstaan en de afbraak vraagt extra zuurstof. Ook ammoniak- en nitrietwaarden kunnen stijgen.Troebel water, afwijkende waterwaarden, een toenemende sliblaag of vissen die zich anders gedragen, kunnen erop wijzen dat de vijver uit balans raakt. Zulke signalen kunnen verschillende oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar het zichtbare probleem te kijken, maar ook naar de natuurlijke processen erachter.
Kort samengevat
Vijverbacteriën zijn een onmisbare schakel in het ecosysteem van de vijver. Ze helpen organisch materiaal af te breken, verwerken afvalstoffen en zorgen ervoor dat voedingsstoffen opnieuw kunnen worden gebruikt.
Dat gebeurt in iedere vijver. Bacteriën leven op plantenwortels, stenen, de vijverwand, bodemmateriaal en andere oppervlakken onder water. In een vijver met filter vinden ze daarnaast veel leefruimte op het filtermateriaal.
Verschillende groepen bacteriën hebben elk hun eigen taak. Samen zorgen ze ervoor dat afvalstoffen worden omgezet en organisch materiaal deel blijft uitmaken van de natuurlijke kringloop.
Wanneer deze processen goed op elkaar aansluiten, kan de vijver veranderingen beter opvangen en blijft het biologisch evenwicht stabieler
BIOGRO Advies
Een gezonde bacteriepopulatie heeft goede leefomstandigheden nodig. Zorg voor voldoende zuurstof, voorkom overmatig voeren en verwijder grote hoeveelheden bladeren en ander grof organisch materiaal voordat het zich op de bodem ophoopt..
Maak een vijver of filter niet volledig steriel schoon. Reinig bij voorkeur niet alles tegelijk en spoel filtermateriaal met vijverwater. Zo blijft een deel van de aanwezige bacteriepopulatie behouden.
De rol van vijverbacteriën bij opstart en onderhoud
Na de winter, een grote schoonmaak, een waterwissel of een andere ingrijpende verandering kan de bacteriepopulatie extra ondersteuning gebruiken.
BIOGRO 1·2·3 is ontwikkeld voor de opstart en het herstel van de biologische processen in de vijver.
BIOGRO Balance+ ondersteunt het bacteriële evenwicht tijdens het vijverseizoen.
Een bacterieproduct vervangt goed vijverbeheer niet. Het ondersteunt de natuurlijke processen die samen zorgen voor een stabiel biologisch evenwicht.
Opmerkingen